Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Icteranthidium</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Icteranthidium"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Icteranthidium rootpage-Icteranthidium skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><i>Icteranthidium</i></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r183054365">
/* start https://de.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .Person{font-variant:small-caps}.mw-parser-output table.taxobox{background:white;border:1px solid #72777d;border-collapse:collapse;clear:right;float:right;margin:1em 0 1em 1em}.mw-parser-output table.taxobox>*>*>th{background:#9bcd9b;border:1px solid #72777d;text-align:center}.mw-parser-output table.taxobox.palaeobox>*>*>th{background:#e7dcc3}.mw-parser-output table.taxobox.parabox>*>*>th{background:#b9b9b9}.mw-parser-output table.taxobox>*>*>td.Person,.mw-parser-output table.taxobox>*>*>td.taxo-name,.mw-parser-output table.taxobox>*>*>td.taxo-bild,.mw-parser-output table.taxobox>*>*>td.taxo-zeit{text-align:center}


/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style>
<table cellpadding="2" class="float-right taxobox infobox" id="Vorlage_Taxobox" style="width:300px;margin-top:0.5em;" summary="Taxobox">
<tbody><tr>
<th><i>Icteranthidium</i>
</th></tr>


<tr>
<td class="taxo-bild" style="font-size:smaller;">
<p><i>Icteranthidium grohmanni</i>, Männchen
</p>
</td></tr>


<tr>
<th><a href="Systematik_(Biologie)" title="Systematik (Biologie)">Systematik</a>
</th></tr>
<tr>
<td>
<table class="toptextcells" style="width:100%;">
<tbody><tr>
<td><i><a href="Ordnung_(Biologie)" title="Ordnung (Biologie)">Teilordnung</a>:</i>
</td>
<td><a href="Stechimmen" title="Stechimmen">Stechimmen</a> (Aculeata)
</td></tr>
<tr>
<td><i><a href="Familie_(Biologie)" title="Familie (Biologie)">Überfamilie</a>:</i>
</td>
<td><a href="Apoidea" title="Apoidea">Apoidea</a>
</td></tr>
<tr>
<td><i>ohne&nbsp;Rang:</i>
</td>
<td><a href="Bienen" title="Bienen">Bienen</a> (Apiformes)
</td></tr>
<tr>
<td><i><a href="Familie_(Biologie)" title="Familie (Biologie)">Familie</a>:</i>
</td>
<td><a href="Bauchsammlerbienen" title="Bauchsammlerbienen">Bauchsammlerbienen</a> (Megachilidae)
</td></tr>
<tr>
<td><i><a href="Familie_(Biologie)" title="Familie (Biologie)">Unterfamilie</a>:</i>
</td>
<td>Megachilinae
</td></tr>


<tr>
<td><i><a href="Gattung_(Biologie)" title="Gattung (Biologie)">Gattung</a>:</i>
</td>
<td><i>Icteranthidium</i>
</td></tr>

</tbody></table>
</td></tr>










<tr>
<th><a href="Nomenklatur_(Biologie)" title="Nomenklatur (Biologie)">Wissenschaftlicher Name</a>
</th></tr>
<tr>
<td class="taxo-name"><i>Icteranthidium</i>
</td></tr>
<tr>
<td class="Person"><a href="Charles_Duncan_Michener" title="Charles Duncan Michener">Michener</a>, 1948
</td></tr>

</tbody></table>
<p><i><b>Icteranthidium</b></i> ist eine <a href="Gattung_(Biologie)" title="Gattung (Biologie)">Gattung</a> aus der Familie der <a href="Megachilidae" class="mw-redirect" title="Megachilidae">Megachilidae</a>. Die Gattung ist auf die Alte Welt beschränkt, im nördlichen Afrika, Europa und Asien (bis nach Pakistan) verbreitet. Relativ viele Arten sind in den trockenen Gebieten von Asien verbreitet. Es sind gut 25 Arten bekannt.<sup id="cite_ref-:0_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-:0-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-:1_2-0" class="reference"><a href="#cite_note-:1-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Die Bienen der Gattung <i>Icteranthidium</i> werden auf Deutsch <b>Harzbienen</b> genannt, dieser Name ist aber nicht eindeutig (siehe <a href="Harz-_und_Wollbienen" title="Harz- und Wollbienen">Harz- und Wollbienen</a>).<sup id="cite_ref-:1_2-1" class="reference"><a href="#cite_note-:1-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Manche Autoren zählen <i>Icteranthidium</i> zur Gattung <i><a href="Anthidium" title="Anthidium">Anthidium</a></i>.<sup id="cite_ref-:2_3-0" class="reference"><a href="#cite_note-:2-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>In Mitteleuropa ist nur eine Art, die <b>Steppen-Harzbiene</b> (= <i>Icteranthidium laterale</i>) verbreitet, die in der Schweiz (im <a href="Kanton_Wallis" title="Kanton Wallis">Wallis</a>) vorkommt<sup id="cite_ref-:1_2-2" class="reference"><a href="#cite_note-:1-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> und kürzlich in Niederösterreich (<a href="Marchfeld" title="Marchfeld">Marchfeld</a>) gefunden wurde.<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Merkmale">Merkmale</h2></div>
<p><i>Icteranthidium</i>-Bienen haben ausgiebige gelbe Zeichnung, manchmal ist fast der ganze Körper gelb. Sie sind nur wenig behaart. Die Abdomenunterseite der Weibchen ist mit einer dichten Behaarung bestückt, die dem Pollentransport dient (Bauchsammler). Die Bienen sind ca. 8 bis 15 mm lang. Die Vorderflügel haben zwei Diskoidalzellen.<sup id="cite_ref-:1_2-3" class="reference"><a href="#cite_note-:1-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p><i>Icteranthidium</i>-Arten können nur durch feine morphologische Merkmale von den Arten der Gattungen <i><a href="Anthidium" title="Anthidium">Anthidium</a>, <a href="Rhodanthidium" title="Rhodanthidium">Rhodanthidium</a></i> und <i><a href="Pseudoanthidium" title="Pseudoanthidium">Pseudoanthidium</a></i> unterschieden werden.<sup id="cite_ref-:1_2-4" class="reference"><a href="#cite_note-:1-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-:2_3-1" class="reference"><a href="#cite_note-:2-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Lebensweise">Lebensweise</h2></div>
<p>Die <i>Icteranthidium</i>-Bienen sind solitär lebende Bienen, die Pollen sammeln und Nester bauen.
</p><p>Die Nester der Steppen-Harzbiene werden in Hohlräumen im Boden angelegt. Ein Nest enthält etwa ein Dutzend Brutzellen, die aus Baumharz gebildet werden. Die Steppen-Harzbiene fliegt in den Monaten Juni bis September, sie hat eine Generation im Jahr. Sie kommt in trockenen Standorten mit Steppencharakter vor (Name).<sup id="cite_ref-:1_2-5" class="reference"><a href="#cite_note-:1-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Systematik">Systematik</h2></div>
<p>Die Gattung <i>Icteranthidium</i> gehört innerhalb der Unterfamilie Megachilinae zur <a href="Tribus_(Biologie)" title="Tribus (Biologie)">Tribus</a> Anthidini. Diese Tribus wird nach Michener (2007) in 37 Gattungen unterteilt.<sup id="cite_ref-:0_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-:0-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> <i>Icteranthidium</i> gehört zur <i>Dianthidium</i>-Gattungsgruppe mit 11 weiteren Gattungen, darunter <i><a href="Anthidiellum" title="Anthidiellum">Anthidiellum</a></i> und <i><a href="Rhodanthidium" title="Rhodanthidium">Rhodanthidium</a></i>, die auch in Mitteleuropa vertreten sind.<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Von <i>Icteranthidium laterale</i> sind zwei Unterarten beschrieben, <i>I. laterale laterale</i> und <i>I. laterale scutellare</i>.<sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-:0-1"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-:0_1-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-:0_1-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Ch. D. Michener: <cite style="font-style:italic">The Bees of the World</cite>. 2. Auflage. The Johns Hopkins Univ. Press, Baltimore &amp; London 2007, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>521</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Icteranthidium&amp;rft.au=Ch.+D.+Michener&amp;rft.btitle=The+Bees+of+the+World&amp;rft.date=2007&amp;rft.edition=2&amp;rft.genre=book&amp;rft.pages=521&amp;rft.place=Baltimore+%26+London&amp;rft.pub=The+Johns+Hopkins+Univ.+Press" style="display:none">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-:1-2"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-:1_2-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-:1_2-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-:1_2-2">c</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-:1_2-3">d</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-:1_2-4">e</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-:1_2-5">f</a></sup></span> <span class="reference-text">E. Scheuchl &amp; W. Willner: <cite style="font-style:italic">Taschenlexikon der Wildbienen Mitteleuropas</cite>. Quelle &amp; Meyer, 2016, ISBN 978-3-494-01653-5, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>217–228</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Icteranthidium&amp;rft.au=E.+Scheuchl+%26+W.+Willner&amp;rft.btitle=Taschenlexikon+der+Wildbienen+Mitteleuropas&amp;rft.date=2016&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=9783494016535&amp;rft.pages=217-228&amp;rft.pub=Quelle+%26+Meyer" style="display:none">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-:2-3"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-:2_3-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-:2_3-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">P. Westrich: <cite style="font-style:italic">Die Wildbienen Deutschlands</cite>. E. Ulmer, Stuttgart 2018, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>578</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Icteranthidium&amp;rft.au=P.+Westrich&amp;rft.btitle=Die+Wildbienen+Deutschlands&amp;rft.date=2018&amp;rft.genre=book&amp;rft.pages=578&amp;rft.place=Stuttgart&amp;rft.pub=E.+Ulmer" style="display:none">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.wildbienen.de/eb-anthi.htm"><i>Solitärbienen-Arten: Woll- und Harzbienen (Anthidium).</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 9.&nbsp;April 2020</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AIcteranthidium&amp;rft.title=Solit%C3%A4rbienen-Arten%3A+Woll-+und+Harzbienen+%28Anthidium%29&amp;rft.description=Solit%C3%A4rbienen-Arten%3A+Woll-+und+Harzbienen+%28Anthidium%29&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.wildbienen.de%2Feb-anthi.htm">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.wir-fuer-bienen.at/sensationeller-wildbienenfund-im-oestlichen-marchfeld"><i>Sensationeller Wildbienenfund im östlichen Marchfeld.</i></a> 25.&nbsp;September 2019,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 9.&nbsp;April 2020</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AIcteranthidium&amp;rft.title=Sensationeller+Wildbienenfund+im+%C3%B6stlichen+Marchfeld&amp;rft.description=Sensationeller+Wildbienenfund+im+%C3%B6stlichen+Marchfeld&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.wir-fuer-bienen.at%2Fsensationeller-wildbienenfund-im-oestlichen-marchfeld&amp;rft.date=2019-09-25">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20190925_OTS0071/sensationeller-wildbienenfund-in-den-sandgebieten-des-oestlichen-marchfelds-bild"><i>Sensationeller Wildbienenfund in den Sandgebieten des östlichen Marchfelds.</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 9.&nbsp;April 2020</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AIcteranthidium&amp;rft.title=Sensationeller+Wildbienenfund+in+den+Sandgebieten+des+%C3%B6stlichen+Marchfelds&amp;rft.description=Sensationeller+Wildbienenfund+in+den+Sandgebieten+des+%C3%B6stlichen+Marchfelds&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.ots.at%2Fpresseaussendung%2FOTS_20190925_OTS0071%2Fsensationeller-wildbienenfund-in-den-sandgebieten-des-oestlichen-marchfelds-bild&amp;rft.language=de">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a></span> <span class="reference-text">J. R. Litman, T. Griswold, B. N. Danforth: <cite style="font-style:italic">Phylogenetic systematics and a revised generic classification of anthidiine bees (Hymenoptera: Megachilidae).</cite> In: <cite style="font-style:italic">Molecular Phylogenetics and Evolution</cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>100</span>, 2016, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>183–198</span> (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.researchgate.net/publication/298329091_Phylogenetic_systematics_and_a_revised_generic_classification_of_anthidiine_bees_Hymenoptera_Megachilidae">researchgate.net</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Icteranthidium&amp;rft.atitle=Phylogenetic+systematics+and+a+revised+generic+classification+of+anthidiine+bees+%28Hymenoptera%3A+Megachilidae%29.&amp;rft.au=J.+R.+Litman%2C+T.+Griswold%2C+B.+N.+Danforth&amp;rft.btitle=Molecular+Phylogenetics+and+Evolution&amp;rft.date=2016&amp;rft.genre=book&amp;rft.pages=183-198&amp;rft.volume=100" style="display:none">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.gbif.org/species/1336640"><i>Icteranthidium laterale (Latreille, 1809).</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 9.&nbsp;April 2020</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AIcteranthidium&amp;rft.title=Icteranthidium+laterale+%28Latreille%2C+1809%29&amp;rft.description=Icteranthidium+laterale+%28Latreille%2C+1809%29&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.gbif.org%2Fspecies%2F1336640&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
</ol></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-12-01" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Icteranthidium&amp;oldid=262033040">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>